Nowe przepisy UE o mobilności wojskowej- co mogą oznaczać dla kierowców ciężarówek i firm transportowych?

Unia Europejska wchodzi w kluczową fazę prac nad rozporządzeniem dotyczącym mobilności wojskowej. Dokument, nad którym pracują obecnie Rada UE oraz Parlament Europejski, ma uprościć i przyspieszyć przemieszczanie wojsk, sprzętu i zaopatrzenia na terenie całej Wspólnoty – także w sytuacjach kryzysowych.

Choć temat brzmi „wojskowo i strategicznie”, jego skutki mogą bardzo mocno dotknąć branżę transportu drogowego. W praktyce oznacza to potencjalnie większe wykorzystanie cywilnych przewoźników, ciężarówek i kierowców w logistyce obronnej.

Transport cywilny w systemie obronnym UE

Zgodnie z założeniami projektu, mobilność wojskowa ma opierać się nie tylko na armii i infrastrukturze publicznej, ale również na zasobach rynku transportowego. W sytuacji kryzysowej prywatne firmy mogą zostać zobowiązane lub poproszone o:

• przewóz ładunków wojskowych,
• udostępnienie pojazdów i sprzętu,
• zapewnienie kierowców,
• wsparcie łańcuchów dostaw dla wojska,
• realizację transportów z priorytetem ruchu wojskowego.

To oznacza, że część floty cywilnej może zostać w praktyce „włączona” do systemu obronnego UE.

Obie instytucje – Parlament Europejski i Rada UE – zgadzają się co do celu: ograniczenia biurokracji i barier administracyjnych.

W propozycjach pojawiają się m.in.:

• szybsze zgody na przewozy transgraniczne,
• cyfrowy system zezwoleń i obsługi formalności,
• krajowi koordynatorzy mobilności wojskowej,
• modernizacja infrastruktury podwójnego zastosowania,
• mechanizm reagowania kryzysowego.

Parlament Europejski chce, aby:

• stałe zezwolenia były wydawane w ciągu 1 miesiąca,
• zgody doraźne – w ciągu 2 dni roboczych,
• system cyfrowy był gotowy do 2027 roku.

Z kolei Rada UE stawia na większą elastyczność państw członkowskich – m.in. możliwość uruchomienia mechanizmu kryzysowego w ciągu 72 godzin.

Największy problem: brak jasnych zasad odpowiedzialności

Dla przewoźników kluczowe pytanie brzmi: kto za to zapłaci i kto ponosi odpowiedzialność?

Na dziś projekt nie daje jednoznacznych odpowiedzi na podstawowe kwestie:

• kto odpowiada za szkody w transporcie wojskowym realizowanym przez cywilnego przewoźnika,
• kto pokryje straty, jeśli ciężarówka zostanie zatrzymana lub przekierowana,
• jakie będą zasady odpowiedzialności wobec kierowców,
• które prawo krajowe będzie obowiązywać przy trasach przez kilka państw.

Parlament Europejski proponuje wprawdzie system rekompensat dla firm i operatorów infrastruktury, ale szczegóły nadal nie są doprecyzowane.

Ostrzeżenia branży transportowej

Na brak jasnych zasad zwraca uwagę m.in. International Road Transport Union (IRU). Organizacja ostrzega, że bez jednolitych regulacji może dojść do sytuacji, w której przewoźnicy w różnych krajach UE będą podlegali odmiennym zasadom odpowiedzialności i zabezpieczeń.

W praktyce mogłoby to oznaczać powstanie „mozaiki przepisów”, co dla firm działających międzynarodowo oznacza większe ryzyko prawne i finansowe.

Co może się zmienić dla kierowców?

Jeśli przepisy wejdą w życie w obecnym kierunku, kierowcy ciężarówek mogą spotkać się z nową rzeczywistością operacyjną:

• transporty wojskowe będą miały pierwszeństwo na drogach i terminalach,
• możliwe będą odstępstwa od zakazów ruchu i kabotażu,
• przepisy czasu jazdy i odpoczynku mogą zostać czasowo poluzowane w sytuacjach kryzysowych,
• część zleceń może być realizowana w trybie „pilnym” i poza standardowymi procedurami,
• firmy mogą być zobowiązane do szybkiego udostępnienia floty.

Co dalej z projektem?

Rozporządzenie wchodzi w etap negocjacji trójstronnych między Komisją Europejską, Council of the European Union i European Parliament. Porozumienie może zostać osiągnięte w trakcie prezydencji irlandzkiej w Radzie UE, a przyjęcie przepisów jest możliwe do końca 2026 roku.

Mobilność wojskowa w UE to nie tylko temat obronności, ale też realna zmiana dla rynku transportowego. Dla firm i kierowców oznacza to potencjalnie większą rolę w systemie logistycznym państw, ale też dużo pytań bez odpowiedzi: o odpowiedzialność, wynagrodzenia i bezpieczeństwo pracy.

Najbliższe miesiące negocjacji pokażą, czy powstanie jednolity i przewidywalny system, czy też przewoźnicy będą musieli poruszać się wśród różnych krajowych interpretacji nowych przepisów.